مهدى مهريزى وهادى ربانى
36
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
3 . تهيهء اسباب استغنا از اجانب با احداث كارخانجات داخلى در حالى كه غالب توليدات از خارج مىرسد . 4 . ايجاد مدارس جديد براى تربيت فرزندان ملّت . در ادامهء اين بحث ، آخوند به تعريفى از مشروطيّت مىپردازد . آخوند صراحتاً گفته : تحديد استيلا و قصد تصرّفات جائرانه متصدّيان امور از ارتكابات غير مشروع هست . اين عصارهاى است از بخشى از مبانى آخوند در حمايت از مشروطيّت . آخوند عبارتى دارد كه من نگاهى به آن دارم ، يك متن تلگرافى است . در جمادى الاوّل 1326 نيروهاى محمّد على شاه بعد از كشمكشهاى فراوانى كه شاه با مجلس داشت و به دنبال سوگندهاى فراوانى كه محمّد على شاه در حمايت از مشروطه ياد كرد ، قَسمى را بر روى قرآن نوشت و به ادّعاى مشروطهطلبان بارها آن را شكست و به تصريح آخوند كسى كه چندين بار قسمهايى را بر پشت قرآن نوشته ، سوگند مجدّد و اعلان اين كه دوباره حامى مشروطه خواهد بود ارزشى ديگر ندارد . اين سخن را آخوند ، زمانى به محمّد على شاه مىنويسد كه محمّد على شاه با قيام شهرهاى مختلف روبه رو شده و تهران در آستانهء تصرّف است و محمّد على شاه دوباره تلگرافى زده به آخوند كه من سوگند مىخورم كه مشروطه را دوباره برگردانم . بنا بر اين ، آخوند مىگويد سوگندى كه بارها شكسته شده ارزشى ندارد . در جمادى الاوّل 1326 به دنبال رسيدن خبر گلولهباران مجلس به نجف ، آيات ثلاثه آن جا بخصوص آخوند ، به شكلى جدّى درصدد مقابله برآمدند . با اين اقدام محمّد على شاه ، يكى از تلگرافهاى آخوند صادر مىشود و ميزان پايبندى ايشان به مشروطه را بيان مىكند . من به اين تلگراف از منظر بحث سياسى و مقابله با محمّد على شاه نگاه نمىكنم . من متن تلگراف را عرض مىكنم تا ببينيم چه مبناى فكرى در حمايت از مشروطيّت در اين تلگراف وجود دارد . « اليوم ، همّت در دفع اين سفّاك جائر از اعظم واجبات است ( علماى بزرگوارى